Aktualności

Dlaczego popielica?

Pewnego lutowego dnia zadzwonił do mnie Tomek (Tomek Frąk – jeden z głównych organizatorów biegu) z nietypowym pytaniem „Słuchaj, czy w okolicach Sierakowa występuje jakiś gatunek zwierzęcia, który jest charakterystyczny dla naszej okolicy? Szukamy zwierzęcia na logo naszego biegu”.  Cóż, zacząłem się zastanawiać. Myślałem o orle bieliku, gatunku charyzmatycznym ale… ptak ten, choć nie jest liczny, to jednak w sumie dość pospolity na terenach obfitujących w jeziora i stawy. Może więc kania ruda, inny  ptak drapieżny, mniej znany, w okolicy Sierakowa łatwy do zaobserwowania? W sumie kanie pasowałyby, tyle tylko… że kanie nie biegają lecz latają. Na symbol biegu niekoniecznie, być może na logo zawodów szybowcowych. I nagle olśnienie - przecież pod Sierakowem znajduje się jedyne w  Wielkopolsce stanowisko popielicy, zwierzęcia zwinnego, „sympatycznego” z wyglądu. Popielica byłaby idealna, pomyślałem.

 Zatem należy się krótkie wytłumaczenie, czym jest owa popielica, jak wygląda, jak żyje, co jej zagraża. Świetna edukacja przyrodnicza i super logo biegu.

Popielica ( Glis glis L. 1766 ) jest gatunkiem niewielkiego, nadrzewnego gryzonia, należy do rodziny plichowatych (Gliridae). Nieco mniejsza od wiewiórki, długość ciała wynosi  16 – 19 cm, ogona 9 – 15 cm. Zależnie od pory roku dorosłe osobniki ważą od 60 g do aż… 300 g. Ubarwienie posiada stonowane, z wierzchu szaro – popielate, brzuch jaśniejszy. Uwagę zwraca długi puszysty ogon. Popielica ma spore, okrągłe, ruchliwe uszy oraz duże ciemne oczy. Będąc zwierzęciem spędzającym większość aktywnego życia na drzewach, posiada nogi zaopatrzone w pazurki oraz palce ze specjalnymi poduszeczkami. Wspomniany długi ogon stabilizuje zwierzę w trakcie grasowania w koronach drzew, pazurki pozwalają zakotwiczyć się w korze drzew, poduszeczki na palcach zapewniają pewny chwyt cieńszych gałązek.

Popielica jako kryjówki wykorzystuje wszelkiego rodzaju dziuple, opuszczone ptasie gniazda czy skrzynki lęgowe dla ptaków. Tam też latem samica rodzi i wychowuje młode. Spotkać ją można w parkach, winnicach ale przede wszystkim  w starszych lasach liściastych, zwłaszcza bukowych. W Wielkopolsce jedyne miejscem występowania popielic stanowi teren Sierakowskiego Parku Krajobrazowego. Jest to również jedno z kilku nizinnych stanowisk w zachodniej Polsce.

Popielica prowadzi nocny tryb życia. W dzień śpi ukryta, zazwyczaj w dziupli. Odżywia się nasionami i owocami, szczególnie upodobała sobie bukiew czyli nasiona buka. W jej jadłospisie znajdują się też wiśnie ptasie, maliny, jeżyny, orzeszki laskowe, nasiona grabu. Nie wzgardzi również pokarmem pochodzenia zwierzęcego takim jak owady, jaja i lęgi ptasie. Zimą popielice nie mają co jeść. Z tego powodu w ziemnych norach zapadają w sen zimowy, który rozpoczynają we wrześniu / październiku a kończą w maju / czerwcu. Łatwo policzyć, że hibernują 7 – 8 miesięcy w roku. Za to pozostałe 4- 5 miesięcy spędzają nadzwyczaj aktywnie. W tym czasie odbywają gody, rodzą i wychowują młode a przede wszystkim… jedzą. Popielica po przebudzaniu waży ok. 60 gram, natomiast na jesieni jej masa dochodzi do 300 g czyli… 5 razy więcej! Zapasy zgromadzanego tłuszczu wykorzystuje w trakcie zimowego snu.

Co zagraża popielicom? Popielice mają wielu naturalnych wrogów. Polują na nie sowy, kuny. Śpiące popielice bywają rozkopywane i stają się pokarmem np. lisów. Największym zagrożeniem jest jednak działalność człowieka. Częściowe wycinanie starszych lasów powoduje, że popielice mają problem z przemieszczaniem się. Zwierzęta te poruszają się w koronach drzew, gdy korony się nie łączą, popielice nie mają jak przejść z drzewa na drzewo. Powstają wówczas małe izolowane populacje bez szans na trwały rozwój.

Aby zaradzić temu problemowi w Polsce zachodniej prowadzonych było kilka programów ochronnych, mających na celu poprawę warunków życia popielic. Pierwszy z nich miał miejsce na terenie Sierakowskiego Parku Krajobrazowego. Pierwotnie popielice występowały na terenie Rezerwatu „Buki nad Jeziorem Lutomskim”, ich liczebność określano na ok. 300 osobników. Obecnie, dzięki działaniom przyrodników, można je spotkać w lasach wokół Chalina i Jeziora Ławickiego, a występuje ich tam co najmniej 700.  Program ten prowadziło Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra we współpracy z Zakładem Zoologii Systematycznej UAM.

I na koniec pytanie zasadnicze: gdzie i jak zobaczyć popielice? Z tym niestety bardzo trudno. Jak wspominałem, zwierzę to, nie dość, że aktywne nocą, to jeszcze kryje się w koronach drzew. Jest jednak sposób by przekonać się o obecności tych tajemniczych zwierząt. Baraszkując nocą w koronach drzew popielice wydają bowiem charakterystyczne odgłosy przypominające dźwięki „khuii, kuii, uii” słyszane z  odległości nawet 100 m. Może podczas nocnej wyprawy bardziej zainteresowani tym rzadkim gryzoniem usłyszą nad sobą nawoływanie popielic.

Przemierzając trasę Crossu Sierakowskiego warto pamiętać, że być może gdzieś nad nami popielice schowane w dziuplach podpatrują nasze zmagania…